Irena Sendlerowa
Pseudonim "Jolanta"
Była jedną z najbardziej znanych polskich Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata. Zasłużyła na to miano ratując ponad 2 500 żydowskich dzieci z warszawskiego getta.
Historia
Irena Stanisława Sendlerowa, z domu Krzyżanowska, urodziła się 15 lutego 1910r. w Warszawie.Matka Ireny - Janina z Grzybowskich pochodziła z domu o tradycjach niepodległościowych. Irena była jedynaczką. Jako dwu-latka zachorowała na koklusz, przez co wraz z rodziną była zmuszona przeprowadzić się do Otwocka, gdzie znajdowało się uzdrowisko. Tam też Jej ojciec – Stanisław Krzyżanowski, który był lekarzem, najpierw rozpoczął prywatną praktykę, gdzie leczył biednych Żydów i chłopów. Potem otworzył tam sanatorium przeciwgruźlicze. Rozdawał tam leki nawet za darmo i pomagał każdemu, bez względu na pochodzenie. Irena Sendlerowa wspominała, że Jej dom rodzinny zawsze był otwarty dla potrzebujących. Mówiła Ona:
"Tego, że trzeba pomagać potrzebującym nauczyłam się w domu rodzinnym. Dlatego nie jestem żadna bohaterka."
To właśnie od bardzo kochającej się rodziny, Irena nauczyła się uczynności. Dorastając w Otwocku, od swoich żydowskich rówieśników, z którymi często się bawiła, nauczyła się języka jidysz. Stąd też wynikła Jej chęć niesienia pomocy szczególnie Żydom. Kiedy w 1917r. Jej ojciec zmarł na tyfus, którym zaraził się od pacjenta, Irena wraz z matką przeniosły się do Piotrkowa Trybunalskiego. W szkole średniej działała w harcerstwie, gdzie poznała swojego pierwszego męża - Mieczysława Sendlera, którego poślubiła dopiero w 1931r. W 1927r. zdała maturę i wyjechała do Warszawy.
Irena Sendlerowa zawsze chciała kształcić się w kierunku pracy społecznej, ale ze względu na brak takiego profilu studiów, zdecydowała się na studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim. Jednakże po dwóch latach przeniosła się polonistykę.
W 1932r. podjęła pracę w Sekcji Opieki nad Matką i Dzieckiem Obywatelskiego Komitetu Pomocy Społecznej. Za to w czasie okupacji niemieckiej formalnie była zatrudniona w Zarządzie Miejskim na Wydziale Opieki i Zdrowia.
Na studiach
W latach trzydziestych XX wieku charakterystyczny był antysemityzm i wystąpienia antysemickie, którym Irena Sendlerowa czynnie się sprzeciwiała. Związek Akademicki, Młodzież Wszechpolska i inne organizacje narodowe coraz mocniej demonstrowały niechęć do Żydów. Pewnego razu na uczelni, Sendlerowa nie chciała podporządkować się zasadom „getta ławkowego”. Była to forma wykluczenia, polegająca na wydzieleniu części sali dla studentów pochodzenia żydowskiego. Irena Sendlerowa stała razem z Żydami, przez co została uderzona w twarz przez członka ONR-u. Niedługo potem była świadkiem sytuacji ciągnięcia Żydówki za włosy z drugiego piętra na parter. W ramach sprzeciwu i chęci postawienia się po stronie Żydów, wykreśliła w swoim indeksie adnotację „strona polska”. Została za to zawieszona w prawach ucznia. Irena Sendlerowa pokazała tym swoją niezależność myślenia i gotowość do ponoszenia konsekwencji w obronie własnych wartości. Na studia wróciła dopiero w 1939r. Dzięki interwencji profesora Tadeusza Kotarbińskiego, który w tym czasie był zastępcą rektora.
Lata przed powstaniem
w 1932r.
W 1932 roku Irena Sendlerowa trafiła do nowego środowiska. Podjęła pracę w Sekcji Opieki nad Matką i Dzieckiem Obywatelskiego Komitetu Pomocy Społecznej w Warszawie związanej w Wolną Wszechnicą Polską.
w 1935r.
W 1935 roku po zlikwidowaniu Sekcji pracowała w różnych działach Wydziału Opieki Społecznej zarządu miasta Warszawy. Zajmowała się tam opieką nad młodymi, bezrobotnymi i najczęściej samotnymi matkami Była zachwycona życzliwością jaka tam panowała.
w 1939r.
Była zatrudniona jako opiekunka społeczna w Referacie Opieki Otwartej w Wydziale Opieki i Zdrowia Zarządu Miejskiego w Warszawie. Wtedy też zakazano całkowicie pomocy Żydom i nakazano zwolnić wszystkich pochodzenia żydowskiego. Irena nawiązała współpracę z komórką PPS i wraz ze współpracowniczkami – Jadwigą Piotrowską, Jadwigą Deneko oraz Ireną Schultz – rozpoczęła organizowanie pomocy.
Działania Ireny Sendlerowej
Sendlerowa do 1942r. bardzo pomagała społecznie. Wraz z zaufanymi osobami m.in. Ireną Schultz tworzyła komórki pomocy Żydom. Wiązało się to z fałszowaniem dokumentów i podrabianiem podpisów. Przy pomocy dra Juliusza Majakowskiego dostała fałszywą legitymację służbową oraz przepustkę do getta. Dzięki temu dla mieszkańców getta przemycano: pieniądze, żywność, lekarstwa i odzież.
„ Odnowiłyśmy stare i nawiązałyśmy nowe kontakty, celem niesienia pomocy, która z każdym dniem stawała się coraz bardziej potrzebna, a jednocześnie coraz trudniejsza.”
Do 1942r.
1942r.
4 grudnia 1942r. została utworzona Rada Pomocy Żydom „Żegota”, na której czele stał Julian Grobelny (ps. Trojan). Sendlerowa dołączyła tam w styczniu 1943r. i już we wrześniu została kierowniczką wydziału dziecięcego.
Właśnie wtedy zaczęto masowo wysiedlać Żydów do obozów zagłady. Dodatkowo w całym getcie warunki były okropne: głód, choroby, trupy na ulicy. Dla Sendlerowej i Jej współtowarzyszy piorytetem stało się wywożenie dzieci z getta, ponieważ ratowanie dorosłych byłoby dużo bardziej ryzykowne.
Dla niepoznaki Sendlerowa wraz z przyjaciółmi wchodzili do getta kilka razy dziennie, różnymi wejściami.
1943r.
W trakcie powstania w getcie warszawskim wraz ze swoją grupą tworzyła tak zwane "pogotowia opiekuńcze". Była to sieć mieszkań, w której na niedługi czas - kilka dni lub tygodni - lokowano dzieci i dorosłych. Działacze Żegoty pomagali im zdobyć dokumenty i znaleźć bezpieczniejsze schronienie na dłuższy czas.
1. Podziemne korytarze
Droga nr 1 prowadziła podziemnymi korytarzami sądów na Lesznie, gdzie przekupili anonimowych woźnych.
2. Tory
Droga nr 2 to były tory tramwajowe – tam korzystano z usług zaprzyjaźnionego motorniczego Leona Szeszko.
3. Z brygadami pracy
Droga nr 3 – ucieczka razem z brygadami pracy, na przykład pod płaszczem dorosłego mężczyzny, jak jeden z ocalałych.
4. Ambulans
Droga nr 4 to opuszczający getto ambulans. W skrzyniach lub workach przewożono niemowlęta, a na wypadek jeśli dziecko by płakało, zakupiono głośno ujadającego psa.
5. Inne
Innymi drogami były jeszcze wyrwy w murze, piwnice domów i kanały.
Sendlerowa nadawała dzieciom polskie imiona i nazwiska. Uczyła ich pacierza oraz nowego życiorysu, gdyby na ulicy wpadły na gestapowca. Modlitwy zostały ich tak nauczone, że umiały je wyrecytować nawet w środku nocy. Dzieci musiały oczywiście w pełni opanować język polski. Sendlerowa zapisywała nazwiska polskie, żydowskie i miejsce zamieszkania uratowanego dziecka na bibułce, a zwiniętą w rulon wkładała do słoika. Słoiki te potem zakopywała pod jabłonką. Lista Ireny Sendlerowej zachowała się w ok. 75%. W 1945r. Została wykopana, a dzięki temu Centralny Komitet Żydów Polskich połączył dzieci ocalone z Holocaustu z rodziną. Wiele z nich wyjechało potem do Palestyny lub Jerozolimy.
Ocaleni
Liczbę uratowanych określa się na około 2500:
-
około 500 dzieci zostało umieszczonych w zakładach prowadzonych przez zgromadzenia zakonne,
-
około 200 w Pogotowiu Opiekuńczym w Domu Boduena,
-
około 500 w zakładach Rady Głównej Opiekuńczej,
-
około 100 dzieci zostało skierowanych do lasu do partyzantki,
-
a około 1300 znalazło pomoc w rodzinach zastępczych. Opiekunom, którzy zajmowali się wyprowadzonymi dziećmi, łączniczki dostarczały środków finansowych na ich utrzymanie.
20 października 1943r.
Tego dnia Irena Sendlerowa została aresztowana. Gestapowcy otoczyli cały budynek mieszkalny, więc nawet nie miała jak pozbyć się słoików z nazwiskami, które aktualnie przetrzymywała w domu. Na szczęście w porę zabrała je jedna z Jej koleżanek. Sendlerową aresztowano i przesłuchiwano w gmachu przy alei Szucha, następnie uwięziono na Pawiaku. Wydała ją właścicielka pralni, gdzie spotykali się działacze Żegoty. Pomimo okrutnych tortur, nic nie zdradziła. Wydano na nią wyrok: rozstrzelenie. Na szczęście w listopadzie została wykupiona za ogromną łapówką, przez jednego z działaczy Żegoty. Gestapowiec, który dał się przekupić został zamordowany. Ona za to została umieszczona na liście rozstrzelonych, przez co musiała dostać nową tożsamość: Klara Dąbrowska.
Działalność po powstaniu w getcie
Sierpień 1944r.
Podczas wybuchu Powstania Warszawskiego przebywała na Mokotowie. Niosła wówczas pomoc jako pielęgniarka i sanitariuszka.
Październik 1944r.
Irena Sendlerowa na Okęciu uczestniczyła w tworzeniu szpitala (późniejszy Szpital Czerwonego Krzyża nr 2), gdzie została pielęgniarką, a następnie siostrą oddziałową. W styczniu 1945r. szpital ten został przekształcony w Dom Dziecka Warszawy.
_jfif.jpg)
w 1945r.
W zniszczonym mieście Sendlerowa organizowała od podstaw domy dziecka, domy starców, a także dom opieki dla gruzinek w Henrykowie.
Życie prywatne
W czasie wojny związała się z Adamem Celnikierem (Stefanem Zgrzembskim), którego odwiedzała w getcie. Po powrocie Mieczysława Sendlera do kraju, wystąpiła o rozwód, aby w 1947 r. móc wyjść za mąż za Zgrzembskiego. Miała z nim trójkę dzieci: Janinę (ur. 1947), Andrzeja (ur. i zm. w 1949) i Adama (1951–1999). W 1957 r. rozstała się się ze Zgrzembskim, a w 1961r. ponownie związała się z Mieczysławem Sendlerem. Ich związek trwał do 1971 r., jednak przyjaźnili się do końca życia.
Śmierć
Irena Sendlerowa zmarła 12 maja 2008r. Pogrzeb odbył się 15 maja 2008 na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.
Nagrody Ireny Sendlerowej
Irena Sendlerowa otrzymała wiele wyróżnień. Jednak od tytułów, medali i odznaczeń, wolała aby jakaś szkoła nosiła jej imię. Oliwia uczęszczała do szkoły jej imienia.
Medal Sprawiedliwej Wśród Narodów Świata
Jest to najwyższe izraelskie odznaczenie cywilne nadawane osobom, które nie wychowały się w kulturze żydowskiej. Został jej przyznany w 1965 roku.
Order Uśmiechu
Było to dla Ireny Sendlerowej najważniejsze wyróżnienie, które jest nadawane przez dzieci.
Order Orła Białego
Jest to najstarsze i najwyższe odznaczenie państwowe w Rzeczypospolitej Polskiej nadawane za znamienite zasługi cywilne i wojskowe.
Nominacja do pokojowej Nagrody Nobla
Została nominowana w 2007r. z inicjatywy Lecha Kaczyńskiego.
“Każdemu, kto tonie, należy podać rękę!”
“Żałuję tylko jednej rzeczy – mogłam zrobić więcej. To uczucie żalu będzie mi towarzyszyć, aż do momentu śmierci.”
“Ludzi należy dzielić na dobrych i złych. Rasa, pochodzenie, religia, wykształcenie, majątek – nie mają żadnego znaczenia. Tylko to, jakim kto jest człowiekiem.”
80. rocznica powstania
Przy Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN zasadzono trzy tysiące tulipanów odmiany "Irena Sendler". Są to charakterystyczne czerwone kwiaty z żółtą plamką, które zakwitną na przełomie kwietnia i maja, upamiętniając 80. rocznicę wybuchu powstania w getcie warszawskim oraz jego bohaterów.