Powstanie w getcie warszawskim
Getto Warszawskie
Getto warszawskie zostało utworzone przez Niemców 2 października 1940r. Było to największe getto pod względem obszaru i liczby ludności spośród 400 utworzonych w czasach III Rzeszy w okupowanej Polsce. Liczba uwięzionych tam była ogromna, gdyż na terytorium 3km2 odizolowano 400 tys Żydów, ponad 30% populacji Warszawy. Ta liczba stale się zwiększała, za to terytorium getta sukcesywnie redukowano. Gęstość zaludnienia w getcie warszawskim wynosiła 146 tys. na km2.
Życie w getcie
W całym getcie panował ogromny głód, ale też choroby. Ludność zmagała się z brakiem możliwości pracy zarobkowej, brakiem leków, opału oraz ubrań. Dzieci jak i dorośli byli wychudzeni, musieli kraść lub błagać o jedzenie czy pieniądze. Wiele osób było pozbawionych domu i żyło na jezdniach, podwórkach, chodnikach i pod murami. Na ulicach niejednokrotnie leżały trupy. Żydom zakazano kontaktu z Polakami pod karą śmierci. Żydów w wieku od 12 do 60 lat zmuszano do ciężkiej i wyniszczającej pracy w niemieckich zakładach, fabrykach i obozach pracy. Jak możemy dowiedzieć się z opowieści Marka Stoka, ocalałego z getta, opisał on je w ten sposób:
"Tysiące nędzarzy, żebraków stale biwakuje na ulicy. To nie są ludzie - jakieś straszliwe mary. Upiorne postacie w brudnych łachmanach, szmatach, wychudzone twarze o rozgorączkowanych oczach i spuchniętych z głodu nogach. Są wszędzie. Na podwórkach, na chodnikach, pod murami i na jezdniach, zawodzą, krzyczą proszą o jałmużnę. (...) Nie można przejść dłuższego odcinka ulicami, by nie spotkać trupów ludzkich. Leży trup w łachmanach na chodniku, a ludzie spiesznie, starając się nie patrzeć, przechodzą obok, aż jakaś litościwa dusza przykryje go gazetami. Trupy mężczyzn, kobiet, dzieci. Na wszystkich ulicach".
Ze wzglądu na tak wielką liczbę ludności, na tak małym obszarze, stan sanitarny getta był poniżej jakichkolwiek norm.
Dzieci z warszawskiego getta umierały tysiącami. Bardzo często ciężko chorowały, były niedożywione, przez co przypominały kościotrupy. Osierocone mieszkały na ulicach, gdzie również umierały. Żyły one z żebractwa lub tego co udało im się ukraść. Podczas deportacji w lecie 1942 roku matki wraz z pielęgniarkami, decydowały się ukrócić cierpienie dzieci, zabijając je. Domyślały się, że czeka już ich tylko cierpienie i smierć.
Organizacje
ŻOB
Żydowska Organizacja Bojowa
Konspiracyjna organizacja zbrojna, utworzona w getcie warszawskim 28 lipca 1942 roku. Komórki ŻOB powstały także w gettach w Białymstoku, Będzinie, Częstochowie, Krakowie i Sosnowcu. Pierwszym dowódca był Mordechaj Anielewicz. ŻOB liczył od 500 do 600 członków.
_svg.png)
ŻZW
Żydowski Związek Wojskowy
Była to podziemna zbrojna organizacja Żydów polskich, powołana do życia po zdobyciu Warszawy przez Niemców, przez byłych oficerów Wojska Polskiego i działaczy żydowskich związanych z syjonizmem rewizjonistycznym, będących członkami Bejtaru, Irgunu, Masady czy Brit he-Chajalu. Żydowski Związek Wojskowy był jedną z dwóch, obok Żydowskiej Organizacji Bojowej, formacji zbrojnych warszawskiego getta. Byli oni jednak najmniej znaną organizacją konspiracyjną w okupowanej Warszawie.
Powstanie w getcie warszawskim
_edited.jpg)
19 kwietnia 1943r.
WYBUCH POWSTANIA
16 maja 1943r.
ZAKOŃCZENIE POWSTANIA
O powstaniu...
O 6.00 rano 19 kwietnia 1943 oddziały niemieckie dowodzone przez szefa warszawskiej SS i policji pułkownika Ferdinanda von Sammern-Frankenegga przekroczyły granice getta z dwóch kierunków: Nalewkami i od skrzyżowania ul. Gęsiej z Zamenhofa. Chciano tym dokonać ostatecznej likwidacji getta. Żydzi nie widząc nadziei, doprowadzili do wybuchu powstania. Było to pierwsze powstanie przeciw nazistowskim Niemcom w czasie drugiej wojny światowej. Było powstaniem ludowym, w którym wzięła udział nieuzbrojona ludność cywilna, w pełni popierająca zbrojny sprzeciw, ukrywająca się w bunkrach do śmierci bądź przymusowej deportacji. Żydzi stawiali opór, zmuszając niemieckie oddziały do wycofania się. Jeszcze tego samego dnia dowództwo nad siłami niemieckimi przejął generał SS Jürgen Stroop. 8 maja 1943 zginął dowódca powstania Mordechaj Anielewicz wraz z ok. 120 powstańcami w bunkrze przy ul. Miłej otoczonym przez Niemców i Ukraińców.
Walki trwały jednak do połowy maja 1943. 16 maja o godzinie 20:15 Jürgen Stroop dla efektu propagandowego osobiście dokonał wysadzenia w powietrze Wielkiej Synagogi, zakańczając tym powstanie. Po upadku powstania nastąpiło zniszczenie budowli znajdujących się na terenie getta. Ocalały tylko pojedyncze budynki m.in gmach Koszar Wołyńskich, kościół św. Augustyna i Pawiak. Na terenie „pustyni kamienno-ceglanej”, masowo mordowano mieszańców Warszawy, głównie polskich więźniów politycznych oraz Żydów schwytanych po „aryjskiej stronie”. Od 1943 przy ulicy Gęsiej zaczął funkcjonować niemiecki obóz koncentracyjny tzw. Konzentrationslager Warschau. Około 12% miasta zostało zniszczone w wyniku likwidacji warszawskiego getta. Mieszkańcy getta, którzy zostali wywiezieni do obozów pracy w dystrykcie lubelskim, stanowili dużą cześć ofiar akcji „Erntefest” w dniach 3-4 listopada 1943.
Przyczyny powstania
Akcja „Reinhardt” była najważniejszą przyczyną powstania w getcie. Decyzja ta dotyczyła fizycznej likwidacji ludności żydowskiej na terytorium okupowanej Polski w ramach tzw. „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”. Akcja likwidacji warszawskiego getta rozpoczęła się 22 lipca 1942 roku. Około 75% mieszkańców getta zostało wywiezionych do obozu zagłady w Treblince, a następnie zostali tam zamordowani. Wiele tysięcy Żydów zginęło na miejscu zabitych przez Niemców czy na skutek głodu i choroby. Na koniec zostało tylko 60 tysięcy osób.
Przebieg
Niemcy tak jak robili w innych gettach tak też zrobili w Warszawie, działali etapami. Na początku wywozili dzieci oraz osoby starsze. Najdłużej przetrzymywani byli Żydzi pełni sił, ponieważ wykorzystywano ich do pracy przymusowej. Byli to zazwyczaj ludzie w sile wieku, nieposiadający rodzin i pracujący w tzw. szopach, czyli w niemieckich warsztatach produkcyjnych.
To właśnie ta grupa ludzi zaczęła się zrzeszać w organizacjach konspiracyjnych. To oni nie mając nic do stracenia zaczęli stawiać opór niemieckim zbrodniom.
W styczniu 1943 roku Niemcy przeprowadzili kolejną akcję likwidacyjną.
Heinrich Himmler 9 marca 1943 roku dokonał osobistej inspekcji terenów getta. Wtedy zaczęto dostrzegać pierwsze akty oporów. „Żydzi! Okupant przystępuje do drugiego aktu waszej zagłady! Nie idźcie bezwolnie na śmierć! Brońcie się!" – możemy przeczytać w wydanej wtedy odezwie Żydowskiej Organizacji Bojowej. W styczniu pod dowództwem Mordechaja Anielewicza została przeprowadzona pierwsze bojowa akcja ŻOB. Zaatakowali oni zbrojnie Niemców, którzy prowadzili kolumnę Żydów na kolejowy plac, czyli tzw. Umschlagplatz. Stamtąd wysyłano warszawskich Żydów do obozów koncentracyjnych. Akcja zakończyła się porażką ŻOB i finalnie wywieziono 6 tysięcy Żydów do Treblinki. Akcja udowodniła, że opór wobec Niemców jest możliwy, dzięki czemu ŻOB stał się autorytetem dla ludności getta.
Skutki powstania
1
Śmierć Żydów
Żydzi z góry wiedzieli, że powstanie jest skazane na niepowodzenie. Według niemieckich szacunków, w starciach zginęło ok. 7000 Żydów, a ponad 6000 spłonęło żywcem. W trakcie tłumienia powstania hitlerowcy dopuszczali się wielu okrucieństw i zbrodni na mieszkańcach getta oraz przeprowadzali liczne masowe egzekucje.
2
Wywózki
Ponad 50 tys. Żydów zostało wywiezionych do Treblinki po powstaniu, ale również do innych obozów zagłady. W swoim raporcie z likwidacji powstania w getcie warszawskim Jürgen Stroop podał, że zgładzono lub ujęto 56 065 Żydów. Raport nie dotyczył jednak osób, które zginęły pod gruzami palonego i burzonego getta, więc ogólna liczba wyniosłaby zatem około 62-63 tysiące osób.
3
Zniszczenia
Zniszczenia po powstaniu były ogromne. Zniszczona została Wielka Synagoga, ale także ok. 630 bunkrów żydowskich, w których ukrywali się powstańcy. Niemcy za to stracili kilka samochodów, w tym 2 samochody pancerne i 1 uzbrojony gąsienicowy pojazd opancerzony, potocznie nazywany czołgiem.